Kernproblemen

Beteronderwijsnederland.nl stelt vast dat zich in het MBO (en in het HBO; het MBO kopieert de ontwikkelingen in het HBO met een vertraging van ongeveer twee jaar) de volgende problemen voordoen:
Monopolie
· De fusiegolf van de laatste tien jaar in het MBO heeft geleid tot ROC’s die tussen 10 en 25 duizend leerlingen tellen. De voordelen van deze schaalvergrotingen wegen niet op tegen de nadelen. De gigantische ROC’s monopoliseren het MBO, waardoor gezonde concurrentie op kwaliteit, op eigenheid en werkvormen en op pedagogisch klimaat van de opleidingen onbestaanbaar wordt. De ouders en de leerlingen hebben geen andere keuze dan een keuze voor competentiegericht onderwijs.

Regels, procedures en protocollen
· Centrale aansturing van de enorme ROC’s is niet mogelijk zonder een overmaat aan regels. De invloed van de docent wordt daardoor steeds marginaler. Hij/zij voert alleen nog maar uit wat door anderen is bedacht. Die anderen zijn niet de mensen die dagelijks met de leerlingen samenleven, hun sociale omgeving kennen en hun vreugde en verdriet delen. Nee, die anderen zijn managers, beleidsmakers, adviseurs, onderwijskundigen en uitgevers die de les- en leerwerkelijkheid ontwerpen waar de docent het mee moet doen op basis van modellen, theorieën en statistieken. De docent neemt de leerling en de wereld waarin de leerling leeft als uitgangspunt en wil zijn/haar werkvormen en lesinhoud daarop afstemmen; de anderen nemen de modellen als uitgangspunt en willen de docent, de leerling en de werkvormen daaraan aanpassen. Deze tegenstelling lijkt op dit moment niet te overbruggen. De tanende invloed van de docent op het onderwijs en op zijn eigen werk weerspiegelt zich ook in het uitgavenpatroon en de beloningsstructuur: een kleine 40% van de ROC-budgetten gaat naar het primaire proces (als je alleen de mensen tot het primaire proces rekent die daadwerkelijk lesgeven; de BVE-raad hanteert heel andere normen) en carrièresprongen zijn alleen mogelijk in management en beleid. Met de invoering van het CGO zal de status van de leraren/coaches in een rap tempo verder dalen. Beleid, beheersing en management, daar gaat het om in de moderne ROC’s; aan het lesgeven is geen eer te behalen.

Docentschap uitgekleed
· Nog niet zo lang geleden was het zo dat de docent in samenspraak met zijn team en met zijn vaksectie het curriculum bepaalde op basis van een overzichtelijk aantal eindtermen. De docent werd toen nog gezien als een professional. Het vak was toen afwisselend en er werd een groot beroep gedaan op creativiteit en samenwerkingsvermogen. De docent bepaalde met het team de intakecriteria, de lessentabel, de boekenlijst, de toetsmomenten, de buitenschoolse activiteiten, hij/zij speelde een rol in de voorlichting, in de in- en externe communicatie en in de leerlingbegeleiding en het decanaat. Kortom, een prachtig vak: uitdagend, afwisselend en enorm verantwoordelijk en creatief. Al deze activiteiten zijn met de vorming van de giga-instituten bij de docent weggehaald en ondergebracht bij de “professionele “staf die de honderden kantoren en kantoortjes bemensen. Het gevolg daarvan is dat het docentschap niet aantrekkelijk meer is. Teams dienen alleen nog om taken te verdelen die niet in de normjaartaak zijn ondergebracht, vaksecties bestaan al jaren niet meer, leerlingbegeleiding bestaat uit het aanvinken van aanwezigheidsstaten en het berekenen van presentiepercentages. Het vak is saai, routineus en louter uitvoerend geworden. Dat is de reden dat er nauwelijks nog ambitieuze jonge mensen zijn die leraar willen worden. Ons vak is ons afgenomen!

De gevolgen in een notendop

1. Met de invoering van de WEB werd voor het eerst de macht en invloed van de stafafdelingen gevoeld in de onderwijspraktijk van alledag. Uitgangspunt was toen al dat de docenten er niets van bakten en de leerlingen de school uitjoegen. De WEB schreef daarom tot in de meest absurde details voor welke eindtermen behandeld en geëxamineerd moesten worden. De rol en invloed van de docent werd toen voor het eerst moedwillig gemarginaliseerd. Geholpen heeft de WEB niet, want de leerlinguitval is alleen maar toegenomen. Het CGO is het volgende experiment dat het MBO moet gaan redden, en de leerlingen binnen moet gaan houden. Nog meer dan de WEB heeft het CGO grote gevolgen voor de lespraktijk. Dit komt ondermeer doordat het CGO in eerste instantie gebruikt wordt om bezuinigingen door te voeren. Intakeprocedures bestaan niet meer en het klassenmodel is opgeheven. Alle leerlingen, ongeacht hun niveau, zitten door elkaar in grote groepen. Leerlingen kennen elkaar en hun docenten niet meer. Ze ontvangen een maximaal geïndividualiseerd leertraject, dat ze zelfstandig doorwerken op basis van hun eerder verworven kwalificaties en hun persoonlijke leervraag. Alles wat het onderwijs leuk en gezellig maakte, is daarmee verdwenen. Er zijn geen gemeenschappelijke ervaringen meer, er is geen schoolgevoel meer, er is geen gelegenheid meer voor de leerling om de eigen ervaringen in bedrijf en samenleving te toetsen aan “peers’ of aan de docent. Daarmee worden de eindtermen die door de uitgeverijen van de CGO-methodes zijn vastgesteld allesoverheersend in het beroepsonderwijs. Voor zaken als emancipatie van kansarme groepen en voor het ontwikkelen van de zogenaamde tweede natuur of cultureel kapitaal (zie socialeagenda.nl/ Bowen Paulle, onderwijssocioloog Universiteit van Amsterdam) is in dit nieuwe leren geen plaats meer. Het beroepsonderwijs verliest daarmee zijn rol als emancipatiemachine.

2. Hoe geïndividualiseerd de trajecten ook zijn, in heterogeen samengestelde groepen bepalen de zwakste leerlingen uiteindelijk het eindniveau. Excellente leerlingen worden ongelukkig en zullen uitvallen. De zwakke leerlingen worden ook ongelukkig, omdat ze steeds het gevoel zullen hebben te falen. Hoewel veel leerlingen gekwalificeerd de school zullen verlaten –de politiek vereist dat nu eenmaal -, daalt het niveau van de uitstroom steeds verder. Dit brengt de kenniseconomie niet dichterbij.

3. Nu al is het zo dat zich nauwelijks gekwalificeerde docenten melden voor vacatures op ROC’s. Vooral in de grote steden worden lege plekken gevuld met zij-instromers. Bovendien staan de laatste voordelen van een baan in het onderwijs op de tocht. Zo zullen de schoolvakanties binnenkort bijna zeker verdwijnen, met goedvinden van de vakbonden. Een aantal ROC-opleidingen kent al een “ophokplicht” voor docenten die verplicht van 8.30 – 17.00 uur aanwezig moeten zijn, ongeacht of er leerlingen zijn of lessen zijn. Voor vrouwen en mannen die werk en opvoeding van hun kinderen willen combineren wordt het onderwijs als werkkring er niet aantrekkelijker op. Het lerarentekort zal daardoor in het MBO dramatische vormen aannemen. Dit zal de kwaliteit van de opleidingen ernstig doen afnemen.

4. De ROC’s menen dat de docenten niet langer in staat zijn om de huidige generatie leerlingen binnen het onderwijs te houden. Het CGO zou de voortijdige uitval van MBO-leerlingen voorkomen. Dat zal het volgende grote misverstand blijken te zijn: er zullen net zoveel leerlingen voortijdig uitvallen, omdat er ook in het CGO niet geselecteerd wordt aan de poort. Alleen leerlingen met de juiste vooropleiding en de juiste motivatie zullen uiteindelijk gekwalificeerd uitstromen en uitstekende werknemers blijken waar het bedrijfsleven de concurrentiestrijd mee aan kan. Natuurlijk moeten alle soorten leerlingen worden opgevangen in de ROC’s, ook de moeilijk lerende leerlingen en de leerlingen die de juiste sociale kaders missen. Voor moeilijk lerende leerlingen moeten echter aparte opleidingmodellen ontwikkeld worden. Als je deze leerlingen opvangt in de bestaande opleidingen zoals dat nu gebeurt, doe je drie groepen groot onrecht: de moeilijk lerende leerling zelf, de reguliere leerling en de docent, want niemand is op die onmogelijke taak berekend.

5. De politiek eist van de ROC’s dat zij zich richten op almaar meer maatschappelijke misstanden. We moeten leerlingen opleiden met te weinig vooropleiding, we moeten werken aan integratieproblemen, we moeten ze zaken bijbrengen die tot de basisopvoeding behoren, we moeten ze respect bijbrengen voor vrouwen, voor andere religies, voor mensen met andere seksuele voorkeuren, voor andere rassen en culturen, we moeten wat doen aan de tienermoeders en aan overgewicht en gezonde leefstijlen. De beleidsmakers van de ROC’s beloven van alles en schrijven indrukwekkende rapporten waaruit een grote maatschappelijke betrokkenheid spreekt. Maar de docent die het allemaal moet doen, wordt niet opgeleid of ondersteund. Voor hem of haar geen faciliteiten, geen opleidingen of cursussen. De politiek moet zich realiseren dat er altijd een categorie leerlingen zal overblijven die niet op te leiden is binnen het reguliere onderwijs. Richt je als beroepsopleiding op de leerlingen die een goede kans hebben om het gekozen beroep daadwerkelijk te gaan uitoefenen.

Wat wil Beter Onderwijs Nederland met het MBO?

De tegenstelling tussen staf en docent neemt langzamerhand dramatische vormen aan. De beleidsmakers maken een karikatuur van de docenten die ze betichten van conservatisme. Ze zetten hen neer als bewakers van verworven rechten. Docenten zouden mensen zijn die hun koninkrijkjes niet willen opgeven waarin ze jarenlang hun leerlingen absoluut hebben geregeerd.
Aan de andere kant zien docenten de beleidsmakers als bureaucraten die erop uit zijn om almaar meer macht te verwerven. Ze zien de stafleden als kantoorvolk dat de docenten wil vervangen door instructeurs die tenminste doen wat er van ze verlangd wordt en die bovendien goedkoper zijn.
Die tegenstelling is vals. Beter Onderwijs Nederland blijft er vanuit gaan dat alle werkers in de ROC’s hetzelfde belang dienen: kwalitatief goed beroepsonderwijs bieden aan onze leerlingen en daarmee bijdragen aan de Nederlandse samenleving. De tegenstelling is bovendien contraproductief, want als alle partijen op deze manier de stellingen blijven betrekken, dan leidt dat zeker niet tot oplossingen. En die oplossingen moeten er komen!
Het is van het grootste belang dat de partijen met elkaar in gesprek gaan. Beteronderwijsnederland.nl wil alle partijen daartoe dan ook nadrukkelijk uitnodigen. Laten we hier, in ons digitale MBO-huis, met elkaar een eerlijk debat aangaan. Laten we in gesprek gaan op basis van argumenten en op basis voor respect voor elkaars professionaliteit. Het mooie beroepsonderwijs verdient dat. Onze leerlingen verdienen dat. De toekomst van ons land verdient dat. Want uiteindelijk zijn het onze MBO-leerlingen die de ruggengraat vormen van de Nederlandse economie. Mede door hun inspanningen kan Nederland weer bruisend en concurrerend worden.

Stuur dus je commentaren in, start een discussie, kom op met die hartenkreet! Word lid van Beter Onderwijs Nederland.